Hoofdartikel

Uit het oog, uit het hoofd ?

6 min ontdekkings-tijd

De rue Mouffetard is met Noël en de Réveillon in zicht een feesttafel in open lucht. Oesters, champagne, truffel, kreeft, driehonderd verschillende kazen, gebak en uitgelezen wijnen. Onze eerste blik gaat naar al dat uitgestald lekkers maar de echte Parijsliefhebber bewondert ook de fantasievolle gevels van deze eeuwenoude straat. Zeker de prachtige graffitigevel boven Traiteur Delizius op nr 75 maar ook andere. In verleidelijke beelden vertellen ze ons wat onderaan in het etablissement aangeboden wordt. Of aangeboden wérd. Maar dan weet je tenminste wat er ooit is geweest op deze plek. Het zijn knipogen naar de geschiedenis van de stad. 

Au Nègre Joyeux

Zo ook Au Nègre Joyeux aan de pittoreske place de la Contrescarpe. Helemaal bovenaan de rue Mouffetard, ter hoogte van het n°14, gaapt vandaag een grijze leegte op de gevel van een Arabische supermarkt. In 1897 vestigt de familie Lenglet hier hun maison spéciale de chocolats, cafés, thé et vanille, nieuwe exotische producten uit de Franse kolonieën: Au Nègre Joyeux. Een bord van vijf meter met daaronder een vrolijk tableau verleidt de passant.  Het toont een zwarte vrolijke man in 18de eeuwse kledij. Aan een tafel laat een vrouwelijke serveerster hem haar onweerstaanbare chocolade proeven. Tenminste, dit is de interpretatie van kunsthistorici waaronder  Charlotte Pouzadoux : “Sa tenue n’évoque pas l’esclavage mais la liberté, cinquante ans après l’abolition définitive de l’esclavage et dans un quartier résolument populaire et républicain. “ Inderdaad, op 27 april 1848, al vijftig jaar voor de opening van Au Nègre Joyeux, schafte de voorlopige regering van de Tweede Republiek de slavernij in de Franse koloniën af.

Maar vanaf 2010 smaakt plots de chocolade bitter. Sommigen zien het bord als een onrespectvolle ode aan de slavernij. Het ontsnapt daarbij niet aan vandalisme. In die tweestrijd kiest burgemeester Anne Hidalgo er finaal voor de Nègre Joyeux weg te halen en hem definitief te bergen binnen de muren van het Musée Carnavalet. 

Heel spijtig, vinden heel wat pleitbezorgers van een actieve educatie in de publieke ruimte.  Het is niet door de sporen te wissen, maar wel te duiden, dat we iets leren. Le Comité national pour la mémoire et l’histoire de l’esclavage (CNMHE) pleit zelf onomwonden voor hun behoud :«Pour dire l’histoire et aussi lutter contre les préjugés racistes, faire disparaître une trace du passé colonial dans Paris finirait par conduire à un oubli de cette histoire. Il faut au contraire, utiliser ces quelques traces du passé colonial pour l’expliquer aux générations futures. Les effacer, c’est vouloir réduire au silence l’Histoire. »

Rue neuve […] Geneviève 

Parijs bulkt van dergelijke levende sporen die de geschiedenis actueel houden. In dezelfde buurt treffen we bijvoorbeeld een oude, in kalksteen gegrifte straatnaam: rue neuve […] Geneviève  (vandaag rue Tournefort ).  Wie goed kijkt ziet dat er uit die straatnaam iets is weggehakt. Het is het woord Sainte. De heilige is niet gesneuveld in de godsdienstoorlogen tussen katholieken en hugenoten, maar in la déchristianisation tijdens de Franse Revolutie. Gelukkig nadien niet hersteld, maar tot vandaag gekoesterd als getuige van een intolerante periode. Een boeiende geschiedenis op een straathoek. 

Au Planteur 

Op de rechteroever, in de rue des Petits-Carreaux – de faubourg van de rue Montorgeuil zeg maar –, hangt op n° 12: Au Planteur. Het keramisch uithangbord van een handel in koloniale waren anno 1890, koffie voorop, toont een halfnaakte zwarte man, duidelijk ten dienste van de blanke koloniale planteur, uitgedost in tropenkostuum, zittend op koffiebalen. Een getuigenis uit de koloniale periode. Ook hier ontspint zich actueel een zelfde discussie en is er constant vandalisme. Le planteur krijgt geen koffie meer aangeboden, maar verf naar het hoofd geslingerd.

Karfa Sira Diallo, directeur van Mémoires et Partages is duidelijk: “Il ne suffit pas de casser le thermomètre pour baisser la fièvre. La persistance des violences liées à l’exploitation, à l’antisémitisme, au racisme et aux discriminations, démontre à suffisance que la purification de l’espace public des symboles de la violence historique est contre-productive.”  Diallo heeft Senegalese roots.  Als we hier straks op onze route opnieuw voorbijkomen, missen we misschien nog een visueel aanknopingspunt om het over de geschiedenis van het Franse kolonialisme te hebben.  Zonde. 

Zou hier en daar een Panneau Histoire de Paris niet beter zijn ?  De als schop en roeispaan door Philippe Starck vormgegeven panelen die verwijzen naar het stadsschild van Parijs: Fluctuat nec mergitur. Drijven en niet ondergaan. Deze discrete, interessante roeispanen sieren nu al honderden plaatsen in Parijs met een culturele en historische duiding. Waarvoor dank aan de stad. Zo kan het ook, Anne!

Wij zijn het helemaal met Sira Diallo eens: door de thermometer te breken, doe je de koorts niet dalen. Dus graag onze borden terug aub!

Ontdek deze bijzondere historische knipogen opnieuw in 2021 met Raf en Dirk op onze routes doorheen Parijs. Op stap langs vier uitzonderlijke routes.